$type=ticker$count=12$cols=4$cate=0

अतीत र वर्तमानको फगुवा

SHARE:

- उमाशङ्कर द्विवेदी
यसवर्षको होली, जसलाई भोजपुरी भाषामा ‘फगुवा’ भनिन्छ, बितेको चैत १४ गते हर्षोल्लासका साथ मनाएर सम्पन्न भयो । होलाष्टकको दिनदेखि यसको सुरुआत भएर फागुन पूर्णिमाको दिन होलिका दहन गरी चैत कृष्णपक्ष एकम्को दिन बिहान मालपुवा, र·, अबीर  कुलदेवतालाई अर्पण गर्नुका साथै प्रसादको रूपमा मालपुवा र अन्य मिठाइले मुख जुठो गरी ठूला–साना, स·ी–साथीसित परस्परमा र·, अबीर खेलेर ढोल, डम्फू, झाल–मजीरा जस्ता वाद्यहरूको लोकधुनमा होलीको गीत गाएर, नाचेर एकअर्काबीच शुभकामनाको आदानप्रदान गरेर होली पर्व मनाइने परम्परा छ । पुराना दिनहरूमा फगुवा र·ोत्सवको रूपमा समाजका साना ठूला जम्मै वर्गका बीचमा हर्षोल्लास, आपसी भाइचारा र सौहार्दताका साथ मनाइन्थ्यो । दिनको मध्याह्नदेखि फगुवाका गीत गाउनेहरूको मण्डली पारम्परिक बाजाका साथ प्रत्येक गृहस्थको घरद्वारमा गई सुरतालका साथ फगुवा गीत गाउने गर्थे । केही बेरपछि घरमुलीले मण्डलीमा सामेल प्रत्येक सदस्यहरूलाई र·, अबीर लगाएर मसाला (बदाम, छोहडा, नरिवल, किसमिस, सुपारी, सुकमेल) दिएपछि मण्डलीको बिदाइ हुन्थ्यो । बिदाइ हुनेबेलामा मण्डलीले आशीष दिंदै बाजा बजाउँदै गाउँदथे– सदा आनन्द रहे एहि द्वारे मोहन खेलस होरी हो..सदा आनन्द रहे एहि द्वारे...। अर्थात् यस घरद्वारमा सदैव आनन्द रही रहोस्, मोहन (भगवान् श्रीकृष्ण) यसै प्रकारले हरेक वर्ष फगुवा खेली रहून् । यस प्रकारको फगुवा गीत गाउँदै मण्डली अर्को गृहस्थको घरद्वारमा जानको लागि हिंड्दथ्यो ।
    फगुवा गीत मानिसहरूले भद्र तथा शालीनतापूर्वक गाउँदथे । फगुवाको आफ्नै किसिमको ताल, मात्रा तथा रस हुन्थ्यो । रामरसको फगुवा, कृष्णरसको फगुवा तथा लोकरसको फगुवा मात्र गाउँदथे । रामरसको फगुवाका केही बानगीहरू प्रस्तुत छन्– लडिका राम धनुष कइसे तुरीहन, हंसेला जनकपुर के लोग..हो..हो..हो..। अर्को बानगी– दुनु भाइ रोवेला कदम तर, सीया जानकी के ले गइले चोर.. ..हो..हो..हो..। तेस्रो बानगी–राम खेले होरी, लछुमन खेले होरी, गढ लंका में रावन खेले होरी..हो..हो..हो..। कृष्णरसको फगुवामा ब्रजभूमिमा श्रीकृष्णजीले गोपिनीहरूसित खेलेको होलीको प्रस·को वर्णन रहेको हुन्थ्यो भने लोकरसको फगुवामा शृङ्गार रसको प्रधानता रहन्थ्यो, जोगीरा सरररको लयमा कविताको बाहुल्यता रहेको हुन्थ्यो । तर अश्लीलता तथा उच्छृङ्खलता भने पटक्कै हुँदैन्थ्यो । गाउँको प्रत्येक गृहस्थको द्वार–द्वारमा अबेर रातिसम्म फगुवा गाइसकेपछि आ–आफ्नो घर फर्किने बेलामा मण्डलीका सदस्यहरूले धूलो उडाएर फगुवाको समाप्ति गरी चैतावर गाउँदै फर्किन्थे । त्यसबेलादेखि चैत महिना लागिसकेको जनधारणा रहन्थ्यो ।
    वर्तमान समयको फगुवाको रूप, र· तथा माहोलमा आमूल परिवर्तन भइसकेको छ । आपसी भाइचारा, सौहार्दता तथा शालीनताले खेलिने फगुवामा अभद्रता, अश्लीलता तथा दुव्र्यसन व्याप्त भएको देखिन्छ । पुराना दिनहरूमा फगुवा लाग्नुभन्दा हप्तौं पहिलेदेखि खसीको मासुको बिक्रीको लागि मानिसहरूको सूची तयार हुन्थ्यो तर एउटा गाउँभरिमा एउटा खसीको  मासु पनि खपत हुन सक्दैन्थ्यो । आजका दिनमा फगुवाको दिन के गरीब, के धनी प्राय: प्रत्येक गृहस्थको घरमा एक/एक ओटा खसीको मासु खपत हुन्छ । हुनेखानेहरूको घरमा फगुवाको अवसरमा बदाम, ओखर, सुकमेल, केशर हालेर भा·को सेवन हुन्थ्यो भने आजका दिनमा यस अवसरमा बियर, रक्सीको खोलो बगेको देख्न सकिन्छ । यस्तो स्थितिमा पुराना पारम्परिक फगुवा गाउने, डम्फू, मजीरा, ढोलक बजाउने कलाकारहरू हराउँदै गइरहेको स्थिति छ । अब गाउँमा फगुवा गाउने मण्डलीको अस्तित्व समाप्तप्राय: छ । फगुवाको दिनमा गाउँका प्रत्येक गृहस्थको द्वारमा गई आपसी सद्भाव आदानप्रदान गर्ने, फगुवा गाउने, रमाइलो गर्ने प्रथा विस्तारै लोप हुँदै गइरहेको छ । अबको फगुवा मनाउने क्रममा मासु खाने, रक्सी, बियर धुत्ने तथा फगुवाको नाममा अश्लील गीतहरूको रेकर्डेड धुनमा उच्छृङ्खलतापूर्वक उफ्रिने, नाच्ने तथा महिलाहरूलाई जिस्काउने कुकृत्यहरू मौलाउँदै गइरहेको देख्न सकिन्छ ।
    फगुवाको यस्तो विकृत स्थितिमा यसवर्ष होलीको दिन पारी भोजपुरीभाषीको राजधानी मानिएको वीरगंजको मुटु माईस्थान चोकमा एभिन्यूज टेलिभिजनका क्षेत्रीय ब्यूरो इन्चार्ज राजु श्रेष्ठको विशेष पहलमा फगुवा उत्सवको आयोजना गरिएको थियो । सो उत्सवको टिभीमा प्रत्यक्ष प्रसारणको व्यवस्था पनि गरिएको थियो । यो पहल फगुवाको पारम्परिक मूल्यको जगेर्नाको दिशामा आशलाग्दो तथा स्तुत्य प्रयास थियो, जुन अत्यन्त सफल पनि साबित भयो । निमन्त्रण पाएर म पनि सो उत्सवमा सामेल हुन गाउँबाट गएको थिएँ । त्यस उत्सवमा प्रस्तुत गीत तथा नृत्यहरू रोचक र रमाइला भएपनि भोजपुरी भाषाको एउटा पनि फगुवा गीत (होरी) प्रस्तुत नभएकोले मनमा तीतो तथा अमिलो अनुभव लिएर गाउँ फर्किनुपर्‍यो । गाउँ फर्किने क्रममा बाटाभरि मनमस्तिष्क भौंतारिरहयो कि गाउँमा त होरी हरायो हरायो, फगुवाको अवसरमा राष्ट्रियस्तरको आयोजनामा पनि पारम्परिक होरी गीत (फगुवा) एउटै पनि फेला परेन त, भोजपुरी फगुवा गीतहरू वास्तवमा लोप भइसकेको छ त....।
neelambAd
Name

(स्थानीय समाचार ,1, %प्रमुख समाचार ,1, खेलकूद ,25, मन्तव्य ,3, सम्पादकीय ,27,(७ अप्रिल–विश्व स्वास्थ्य दिवसको उपलक्ष्यमा),1,(सन्दर्भ: ५८ औं राष्ट्रिय सहकारी दिवस,1,(स्थानीय समाचार,7,%प्रमुख समाचार,3,१५ अगस्त,6,२० चैत्र २०७१),1,२०७७ सालको वार्षिक राशिफल,1,main news,8,pramuk samachar,1,recent,5,अन्तरार्टिय समाचार,10,अन्तराष्ट्रिय समाचार,105,अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस,1,अन्तर्वार्ता,28,अर्थ विशेष,129,अर्थ-उद्योग-वाणिज्य,710,अर्थ–उद्योग–वाणिज्य,29,अर्थविशेष,390,असार १५: धान दिवस,1,आइतवार विशेष,441,आजको बहस,16,आयुर्वेद,77,आर्थिक समाचार,136,आलेख,3,इतिहास,11,उपन्यास,11,एकाङ्की,4,एकाङ्की नाटक,2,कथा,55,कबीरा खडा बजार,216,कविता,44,कानुनी परामर्श,61,कुरोको चुरो,41,कृति समीक्षा,3,खेलकूद,1780,खोजीनीति,2,गजब,2,गुड फ्राइडे,1,गुरुनानक जयन्ती,1,गुरुनानक देव जयन्ती विशेष,1,चिठ्ठी,1,चियोचर्चा,1,जनसरोकार,2,जीवनी,2,जीवशास्त्र,1,जीवेम शरदः शतम्,1,जीवेम शरद: शतम्,1,जैव विविधता दिवस,1,टाकन–टुकन,54,टाकनटुकन,18,तथ्याङ्क,1,दृष्टिकोण,1,धन्वन्तरि जयन्ती,1,धर्म दर्शन,5,धर्म संस्कृति,10,धर्म–संस्कृति,115,नारी हस्ताक्षर,3,नारी हस्ताक्षर,6,नियतिको फल,1,नियात्रा,2,नीति वचन,1,पाठक पत्र,54,पाठक प्रतिक्रिया,22,पाठक मञ्च,58,पाठकमंच,42,पुस्तक समीक्षा,10,पोषण,2,पोषण/आहार,3,प्रजापिता ब्रह्माबाबाको ४७ औं अव्यक्ति दिवस,1,प्रतीक दैनिक,2264,प्रमुख समाचार,3585,प्रविधि,3,प्रवृत्ति र मनोवृत्ति,2,प्रसङ्गतरङ्ग,4,प्रसङ्गवश,1,फरक,145,फरक मत,2,फिचर,456,फिचर समाचार,81,फोटो,8,बाटिका,441,बुद्ध जयन्तीको उपलक्ष्यमा,1,बेलाको बोली,1,ब्रह्मा स्मृति दिवस,1,भानु जयन्ती,1,भाषा,1,भाषा/संस्कृति,1,भ्यालेन्टाइन डे,1,मजदुर दिवस विशेषः,1,मतमतान्तर,1,मतान्तर,1,मनोरन्जन,9,मन्तव्य,483,महाभारतबाट सङकलन तथा अनुवाद,231,महाभारतबाट सङकलित,16,महाशिवरात्री,1,महिला सरोकार,1,महिला हस्ताक्षर,1,मानवीय व्यवहार,1,यात्रा,29,यात्रा संस्मरण,3,यात्रानुभव,1,युग परिवर्तन कसरी र कहिले,3,युवा आवाज,1,राशिफल,2,रोचक,18,लघुकथा,32,लोक/संस्कृति,11,लोकविश्वास,2,लोहिया जयन्ती,1,वाटिका,553,वातावरण,1,वि.सं. २०७७ सालको वर्षफल,1,विज्ञान प्रविधि,3,विज्ञापनको लागि सम्पर्क,1,विश्लेषण,1,विश्व एड्स दिवसको उपलक्ष्यमा,1,विश्व सन्दर्भ,3,व्यक्तित्व,1,व्यङग्य,27,व्यङ्ग्य,35,व्यङ्ग्यम्,5,शिक्षा नेपाल,10,शिक्ष्f नेपाल,487,सङ्कलन तथा अनुवाद,35,सन्दभ: विश्व मधुमेह दिवस,1,सन्दर्भ ः विवेकानन्दा दिवस,2,सन्दर्भ - महिला हिंसा,3,सन्दर्भ - मानव अधिकार दिवस,1,सन्दर्भ : क्षयरोग दिवस,1,सन्दर्भ : चुरे दिवस,1,सन्दर्भ : बाल दिवस,1,सन्दर्भ : रमजान,1,सन्दर्भ ६१ औं राष्ट्रिय क्षयरोग दिवस,1,सन्दर्भः अन्तर्राष्ट्रिय हिन्दी दिवस,1,सन्दर्भ गाँधी जयन्ती,1,सन्दर्भः गुरु नानक जयन्ती,1,सन्दर्भ भानुजयन्ती,1,सन्दर्भः भारतको स्वतन्त्र दिवस,1,सन्दर्भ मोती जयन्ती,1,सन्दर्भः योग दिवस,1,सन्दर्भ रक्तसञ्चार सेवा दिवस,1,सन्दर्भ विश्व रेडक्रस दिवस,1,सन्दर्भ- विश्व वातावरण दिवस,1,सन्दर्भ- श्रीकृष्ण जन्माष्टमी,2,सन्दर्भ-विश्व पर्यटन दिवस,1,सन्दर्भ– शहीद दिवस,1,सन्दर्भ: २६ जनवरी,8,सन्दर्भ: नारी दिवस,2,सन्दर्भ: बाल दिवस,2,सन्दर्भ: भारतको ६४औं गणतन्त्र दिवस,1,सन्दर्भ: भारतको ६९औं स्वतन्त्रता दिवस,1,सन्दर्भ: भारतको स्वतन्त्र दिवस,2,सन्दर्भ: रमजान पर्व,1,सन्दर्भ: रेडक्रस दिवस,1,सन्दर्भ: विश्व एड्स दिवस,3,सन्दर्भ: विश्व बाल दिवस,1,सन्दर्भ: विश्व मौसम दिवस,1,सन्दर्भ: विश्व रेडक्रस दिवस,1,सन्दर्भ: वीपी जयन्ती,1,सन्दर्भ: श्री गुरु अर्जुनदेवजी महाराज शहिदी दिवस,1,सन्र्दभ विश्व पर्यावरण दिवस,1,सम–सामयिक,1,समय–सन्दर्भ,9,समयान्तर,301,समसामयिक,28,समाचार विश्लेषण,3,समीक्षा,1,समीक्षा समाहरण,1,सम्पादकीय,3049,सरोकार,46,संस्कृति/साहित्य,3,संस्मरण,15,साहित्यवार्ता,1,साहित्यात्मक,5,सिर्सियाँ नदी प्रदूषण प्रकरण,2,स्तवतन्त्र विचार,254,स्थानीय समाचार,12448,स्मृति,2,स्वतन्त्त विचार,2,स्वतन्त्र विचार,2833,स्वान्त सुखाय,88,स्वान्तः सुखाय,14,स्वान्तः सुखायः,140,स्वान्त सुखाय:,132,स्वान्त–सुखाय,157,स्वायन्त सुखाय,22,स्वास्थ्य चर्चा,49,हाम्रो बारेमा,2,हास्य एकाङ्की,1,हास्यव्यङ्ग्य एकाÍी,1,
ltr
item
Prateek Daily । प्रतीक दैनिक : अतीत र वर्तमानको फगुवा
अतीत र वर्तमानको फगुवा
Prateek Daily । प्रतीक दैनिक
https://www.prateekdainik.com.np/2013/03/blog-post_1729.html
https://www.prateekdainik.com.np/
https://www.prateekdainik.com.np/
https://www.prateekdainik.com.np/2013/03/blog-post_1729.html
true
6917042177189007432
UTF-8
सबै हेर्नुहोस् केही भेटिएन थप विस्तृत जवाफ दिनुहोस् Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS सबै हेर्नुहोस सिफारिस गरिएको वर्गीकरण समाचार संग्रह खोज्नुहोस् सबै पोस्ट Not found any post match with your request गृहपृष्ठ Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec भर्खरै एक मिनेट अघि $$1$$ एक मिनेट अघि एक घण्टा अघि $$1$$ एक घण्टा अघि हिजो $$1$$ हिजो $$1$$ एक साताअघि पाँच साताअघि Followers Follow THIS PREMIUM CONTENT IS LOCKED STEP 1: Share to a social network STEP 2: Click the link on your social network Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy